Bursa'nın Paleolitik Çağ Kültürleri

Berkay Dinçer

Bursa'nın Paleolitik Çağ Kültürleri
[İçindekiler]

• Giriş: Kuzeybatı Anadolu'da Paleolitik Çağ 
  

• Şahinkaya Mağarası Paleolitik Çağ Buluntuları
  

• Görükle Paleolitik Çağ Buluntuları
  

• Sonuçlar: Bursa'da Paleolitiğin ilk kanıtları
  

• Kaynakça
  

• İlgili Resimler 

• English summary

Bu yazıyı kaynak göstermek için:
Dinçer, B.,
2010 "Bursa'nın (Kuzeybatı Anadolu) Paleolitik Çağ Kültürleri", PALEOBERKAY ARKEOLOJİ SİTESİ, 03.02.2010.

Bu makalenin bütün bölümleri

Bu yazıyının Almancasını PDF olarak indirin.
Şahin, M., B. Dinçer, T. Zimmermann, 2009
"Neue Fundlätze des Älteren Paläolithikums bei Bursa in Nordwestanatolien (Türkei)", Archäologisches Korrespondenzblatt 2009/2: 153-162.

Giriş: Kuzeybatı Anadolu'da Paleolitik Çağ

Berkay Dinçer

Giriş: Kuzeybatı Anadolu'da Paleolitik Çağ
Anadolu'nun Pleistosen arkeolojisiyle ilgili zengin potansiyeline rağmen, bu bölgede Paleolitik Çağ kültürleri yeterince araştırılmamıştır. Anadolu'dan günümüzde bilinen Paleolitik Çağ yerleşimleri, bölgenin potansiyelini yansıtmaktan çok uzaktır (Arsebük 1998a). Bilinen buluntu yerlerinin, araştırmaların yapıldığı bölgelerde yoğunlaşması (Arsebük 1993), bu potansiyelin henüz tam olarak açığa çıkarılmadığını da göstermektedir.

Konuyla ilgili pek çok yayında, Anadolu, Paleolitik Çağ insanlarının Afrika'dan çıkıp Eski Dünya'yı iskânında önemli rotalardan bir tanesi olarak gösterilmektedir (örn: Bar-Yosef & Belfer-Cohen 2001). Bunun dışında, Anadolu Paleolitik Çağ’ın her dönemiyle ilgili Yakındoğu ve Avrupa arasındaki konumuyla önemli sorulara cevap bulunabilecek bir alandır. Anadolu ve Trakya'da Paleolitik Çağ’la ilgili olarak yaklaşık 200 tane Paleolitik buluntu yerinin olması ve bunların dağılımları (Harmankaya-Tanındı 1997), bu bölgenin yeterince araştırılmadığını da ortaya koymaktadır.

Şahinkaya Mağarası Paleolitik Çağ Buluntuları

Berkay Dinçer

Şahinkaya Mağarası Paleolitik Çağ Buluntuları

26 Ekim 2007 tarihinde rastlantı sonucu keşfedilen Şahinkaya Mağarası, Bursa-Orhaneli yolunun yaklaşık 25. kilometresinde bulunan Kapıkaya mevkiinde, yöre halkı tarafından Şahinkaya olarak adlandırılan dik bir yamacın üzerinde, Orhaneli yönüne doğru yolun batısında yer almaktadır. Mağaranın bulunduğu yerin GPS koordinatları 39° 36’ D ve 28° 54’ K olarak ölçülmüştür. Mevcut karayoluna göre yaklaşık 140 metre yükseklikte yer alan mağaranın deniz seviyesine göre yüksekliği yaklaşık 495 metredir. Modern yol açılırken yapılan düzenlemeler nedeni ile mağaranın girişi yol seviyesine göre oldukça yüksekte kalmıştır. Mağara girişine ulaşmak için sarp bir yamacı geçmek ve daha sonra da dar ve sarp bir patika yolu takip ederek dik bir kayalığa tırmanmak gerekmektedir.
Resim: Şahinkaya Mağarası

Mağara girişi, önündeki derin vadiye ve burada daha sonra inşa edilen Doğancı Barajı’na hakim bir noktada bulunmaktadır. Mağaranın eteğinde günümüzde bir dere akmaktadır. Mağaranın giriş kısmının yüksekliği 5.80 metredir. Bu yükseklik iç bölümde yaklaşık 8 metreye ulaşmaktadır. Mağaranın derinliği ise yaklaşık olarak 25 metredir. Mağaranın tabanı düz olmayıp, dibe doğru hafif meyille yükselmektedir. Eğim mağaranın arkasına yaklaştıkça, defineciler tarafından yığılmış kültür toprağı nedeni ile daha da artarak yokuş şeklini almaktadır. Mağaranın dibinde tabanın yükseldiği yerden sonra taban yine alçalmaktadır. Burada birkaç metre genişliğinde bir oyuk bulunur. Burası halihazırda olası kültür toprağı ile kaplı olduğu için derinliği konusunda bir şey söyleyemiyoruz. Bu alanda bulunan kültür tabakaları, görüldüğü kadarı ile, mağara içinde defineciler tarafından yapılan kaçak kazılar nedeni ile önemli ölçüde tahrip edilmiştir.

Görükle Paleolitik Çağ Buluntuları

Berkay Dinçer

Görükle Paleolitik Çağ Buluntuları

Uludağ Üniversitesi Görükle Kampusu'nda 2008 yılının Mart ayında yine rastlantı sonucu tarafımızdan keşfedilen ve Uludağ Üniversitesi Ziraat Fakültesi'nin deneme amaçlı tarım yaptığı tarlalarda bulunan Görükle Paleolitik Çağ buluntuları da, genel olarak Orta Paleolitik Çağ'a ve biraz daha öncesine tarihlenirler. Buluntu yeri, 40º 13’ K 28º 51’ D koordinatlarında, deniz seviyesinden yaklaşık 120 m yüksekliktedir. Bir açık hava buluntu yeri olan Görükle'de, Paleolitik Çağ buluntularının hammaddesi olan türde taşlar da bol miktarda bulunur. Bu alandan kemik buluntular ele geçmemiştir.
Resim: Görükle Paleolitik Çağ buluntu yeri, arkada Uludağ.

Görükle Paleolitik Çağ buluntuları, Şahinkaya Mağarası'ndakiler kadar az olmamakla birlikte, yine de şu ana kadar tespit edilen taş ürünler sayıca çok fazla değildir (67 adet). Buluntuların büyük çoğunluğunu yongalar oluşturur (57 adet). Yongaların yaklaşık yarısı kortekslidir (29 adet). Kalan yongaların büyük kısmı, üretim aşamalarında artık olarak ortaya çıkan küçük parçalardır. Yongalar içinde bir tane déjèté yan kazıyıcı, şimdilik buradan bulunan tek alettir.

Sonuçlar: Bursa'da Paleolitiğin ilk kanıtları

Berkay Dinçer

Sonuçlar: Bursa'da Paleolitiğin ilk kanıtları
Şahinkaya Mağarası'nda  bulunan üç taş buluntunun, düzeltili aletler olmaları, bunların Orta Paleolitik Çağ'a tarihlenmesini kolaylaştırmaktadır. Görükle'de bulunan Levallois çekirdek ve yan kazıyıcı da burada Orta Paleolitik Çağ'a ait buluntuların da olduğunu kanıtlamaktadır. Bununla birlikte, yongaların büyük çoğunluğu ve Levallois olmayan diğer çekirdeklerin durumu da, Yarımburgaz kazısından bilinen (Kuhn et al. 1996) düzeltisiz ve Levallois özelliği olmayan yongalarla benzerlik göstermektedir. Bu, Deneme Tarlası'nda, Yarımburgaz'la çağdaş, Alt Paleolitik Çağ'ın geç ya da Orta Paleolitik Çağ'ın erken bir evresinin de bulunabileceğini aklımıza getirmektedir. Yarımburgaz'da Levallois üretiminin olmadığı (Arsebük 1998b) göz önüne alındığında, Yarımburgaz'dakilere benzer buluntularla birlikte Levallois bir çekirdeğin varlığı, teknolojinin zaman içinde değişimini göstereceği gibi, kuzeybatı Anadolu'da değişik kültürel bölgelere de işaret edebilir.
Resim: Görükle'den Paleolitik taş aletler.

Şahinkaya Mağarası'nın  yasadışı yollarla kazılmış olması, süren tahribattan bu önemli buluntu yerini kurtarabilmek için bir an önce bilimsel bir araştırmanın yapılmasını zorunlu hale getirmektedir. Aksi halde, mağaranın içinde sadece küçük bir alanda korunmuş olabilecek kültür tabakaları da yok edilme riski ile karşı karşıya kalacaktır. İleride gerçekleştirilecek araştırmalar, bu buluntuların Paleolitik Çağ kültürlerinin anlaşılmasındaki katkılarını arttıracaktır. Taş aletlerle birlikte hayvan kalıntılarının da bulunması, mağaranın Paleolitik Çağ arkeolojisi açısından önemini arttırmaktadır.

Paleolithic Cultures in Bursa (NW Turkey)

Two new Paleolithic sites located in the southern Marmara region of Northwest Anatolia – the Şahinkaya cave and an open air site at the Uludağ University campus, Bursa – are discussed, contributing substantially to the as yet meagre number of archaeologically attested Pleistocene activities in Turkey. The lithic assemblages from the Şahinkaya cave as well as from the Uludağ University campus (Gorukle) prove (at least) Middle Paleolithic activities.

This summary has also been published in

Şahin, M., B. Dinçer, T. Zimmermann, 2009

"Neue Fundlätze des Älteren Paläolithikums bei Bursa in Nordwestanatolien (Türkei)", Archäologisches Korrespondenzblatt 2009/2: 153-162.

Bibliography: Paleolithic Cultures in Bursa (NW Turkey)

This is bibliography of cited references for, Paleolithic Cultures in Bursa (NW Turkey).

Arsebük, G., 1993

"Yarımburgaz, A Lower Paleolithic Cave Site Near Istanbul", Between the Rivers and Over The Mountains, M. Frangipiane, H. Hauptman, M. Liverani, D. Matthiac, M. Mellink (eds.), Roma, Gruppo Editoriale Internazionale: 23-36.

Arsebük, G., 1998a

"A Review of the Current Status of Pleistocene Archaeology in Turkey", G. Arsebük, M. Mellink and W. Schirmer (eds.), Light on Top of the Black Hill, Ege Yayınları, İstanbul: 71-76.

Arsebük, G., 1998b

"Yarımburgaz Mağarası; Pleistosen Arkeolojisi İle İlgili Son Çalışmalara 1997, Gözüyle Özet Bir Bakış", Türkiye Bilimler Akademisi Arkeoloji Dergisi 1: 9-25.

Arsebük, G., M. Özbaşaran, 1999

"Pleistocene Archaeology at the Cave of Yarımburgaz in Eastern Thrace/Turkey: Preliminary Results", G. N. Bailey, E. Adam, E. Panagopoulou, C. Perlès, K. Zachos (eds.), The Palaeolithic Archaeology of Greece and Adjacent Areas, British School of Archaeology, Athens: 59-72.

Bar-Yosef, O, A. Belfer-Cohen, 2001

"From Africa to Eurasia - early dispersals", Quaternary International 75/1: 19-28.

Dinçer, B., M. Başlar, 2006

"Bursa'nın Tarihöncesi ve BAY Projesi", http://paleoberkay.atspace.com/turkce/bursaarkeoloji.html, 20.05.2008.

Dinçer, B., L. Slimak, 2007

"The Paleolithic of Turkish Thrace; Synthesis and Recent Results", Turkish Academy of Sciences Journal of Archaeology (TÜBA-Ar) 10: 49-61.